Zdjęcia: Piotr Mikołajczuk Tekst: Ewa Miłaczewska All on this website (c) by Piotr Mikołajczuk & Ewa Miłaczewska & Leszek Bielecki

Data powstania strony 15 IX 2007r. Data ostatniej modyfikacji 11 IV 2009r.

Przeniela dwuplama

Epitheca bimaculata

Jest to ważka należąca do szklarkowatych Corduliidae, a jednak zdecydowanie wyróżniająca się wśród nich ubarwieniem. Nie jest zielona i nie ma metalicznego połysku. Na pierwszy rzut oka podobna jest do ważki czteroplamej Libellula quadrimaculata, od której jest jednak znacznie większa, prowadzi też inny tryb życia.

Prowadzi bardzo skryty tryb życia i najczęściej jedynym zauważalnym przejawem jej obecności jest występowanie w połowie maja kolczastych wylinek. Okres lotu jest krótki i zwykle już pod koniec czerwca nie możemy jej zobaczyć.
Właśnie takie kolczaste wylinki napotykał w drugiej połowie maja Piotr Mikołajczuk w Międzyrzecu Podlaskim na zadrzewionych i zakrzaczonych brzegach jednego ze zbiorników wodnych powstałych w miejscowej żwirowni.
Na zdjęciu obok widzimy zawieszoną na trawach około trzycentymetrowej długości larwę przenieli dwuplamej. I nie byłby Piotr pewien, że to właśnie larwa przenieli, gdyby nie to, co nastąpiło później.
Wędrował wśród zarośli obserwując ważki i po pewnym czasie wrócił w to samo miejsce. Zastał tam młodą ważkę, która opuściła przed chwilą pancerzyk larwy.
Przyglądał się jak ważka pomalutku prostuje odwłok i robił zdjęcia.
Obserwował jak nieporadnie poruszają się blade jeszcze, bardzo długie nogi i już wiedział, że widzi tę ważkę po raz pierwszy w życiu. Wiedział też, że jest to przeniela dwuplama, bo wiele czasu zimą poświęcił na przyglądanie się ważkom w książkach i internecie.
Po pewnym czasie dało się już zauważyć, że to młody, ale już niemal w pełni wybarwiony i obeschnięty samiec. Widzimy tu charakterystyczny rysunek na jego odwłoku o czarnym zabarwieniu na żółtobrązowym tle. Żyłki skrzydeł i pterostigmy są czarne, czarne są również dwie duże plamy u nasady tylnych skrzydeł. Czarne narządy analne rozchylają się w kształcie litery V.
Inna przeobrażająca się ważka miała mniej szczęścia. Podczas, gdy była jeszcze zupełnie miękka, opadły ją mrówki. Piotr próbował ją od nich uwolnić, ale nie przyniosło to dobrych rezultatów. Na zdjęciu obok widzimy wylinkę, na której siedzą mrówki.
Na dłoni Piotra siedzi wyswobodzona od mrówek, ale mocno sfatygowana, o posklejanych skrzydełkach, młodą przeniela dwuplama.
Ważka, pozostawiona w bezpiecznym miejscu, obsychała i wybarwiała się prawidłowo, lecz nie wiadomo, czy na tak zniekształconych skrzydłach udało się jej kiedykolwiek wzlecieć.
Niektóre z napotkanych młodych przenieli dwuplamych miały skrzydła nieco bardziej zabarwione na żółto od innych. Książka Dijkstry „Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe” podaje, że ich skrzydła mogą być w różnym stopniu zażółcone.

Samiec male

Na tym zdjęciu zrobionym ponad dwa tygodnie później, w czerwcu, widzimy samca przenieli. Jest to w pełni dojrzały samiec z wyraźnie zielono opalizującymi oczami. I o ile zrobienie zdjęcia osobnikom młodym, jeszcze nieporadnym jest szczęśliwym trafem, o tyle sfotografowanie całkowicie sprawnego, dorosłego samca tej prowadzącej skryty tryb życia ważki, jest już wyczynem wymagającym wielogodzinnej obserwacji i ogromnej cierpliwości.
Ale takich zdjęć robionych nad wodą udało się Piotrowi zrobić wiele. Tu ten sam samiec demonstruje nam żółto-czarny rysunek na bokach tułowia, czarne, bardzo długie nogi i wydatny, jak u wszystkich szklarkowatych, wtórny aparat kopulacyjny oraz żółte czoło.
Uderzyło mnie to od razu, w pierwszym momencie, jak tylko zobaczyłam te zdjęcia (a było ich sporo), że ta płochliwa ważka pozwoliła Piotrowi nachylić i obrócić w palcach gałązkę, na której siedziała – tak, aby mógł zrobić jej doskonałe zdjęcie z kilku centymetrów. Dla mnie to graniczy z czarami...
Skrzydła tego samca są znacznie mniej zażółcone niż skrzydła młodzika pokazanego cztery zdjęcia wcześniej. Widzimy też doskonale ciemnozielone, wręcz malachitowe oczy. A zdjęcie zrobione jest z jeszcze mniejszej odległości niż poprzednie i widać, że gałązka jest znacznie bardziej pochylona...

Samica female

Na tej fotografii widzimy młodą jeszcze samicę przenieli dwuplamej. Wydaje się ona nieco jaśniejsza od samca, a czarny pas biegnący wzdłuż grubszego niż u samca odwłoka wydaje się węższy. Jej narządy analne nie są rozchylone w kształcie litery V, jak u samców.
Ta sama samica, widziana z boku.

Para

Piotrowi udało się również zrobić zdjęcia pary. Na tym widać dokładnie, jak znacznie grubszy i jaśniejszy jest odwłok samicy niż odwłok samca. Czarny rysunek na odwłoku samicy jest nieco inny niż u samca, wydaje mi się, że ma mniej ostre, nieco rozmyte kontury.
Na następnym zdjęciu widać, że na spodzie drugiego i trzeciego segmentu odwłoka samicy występuje jasna plamka. Widzimy również, że oczy obu płci w wieku dojrzałym lśnią malachitową zielenią.

Składanie jaj

Składanie jaj odbywa się u tych ważek w charakterystyczny sposób. Zapłodnione jaja otoczone lepką galaretowatą substancją samica gromadzi na końcu swego odwłoka, gdzie sklejają się ze sobą.
Następnie ważka przelatuje nad samą powierzchnią wody ciągnąc po niej odwłok. Wszystkie jaja zostają zmyte wówczas do wody, gdzie układają się w długą nić. Wyglądają trochę podobnie do skrzeku.
Piotr widział samice z odwłokiem oblepionym jajami już w 2007 roku wiosną. Były jednak zbyt daleko i nie udało się zrobić im zdjęcia. Oba zdjęcia pokazane powyżej pochodzą z wiosny 2008 roku.

* * *

Wielkie dzięki Piotrze za te zdjęcia, poprzez które poznajemy bliżej tę niezwykłą ważkę. To naprawdę wspaniałe, że każdą wolną chwilę spędzasz na wnikliwych obserwacjach i w dodatku chcesz się nimi z nami podzielić. Powodzenia w poszukiwaniu następnych gatunków!